Mii dáppe

Dán oasis oa­hpat

weather map of northern Scandinavia with city names, temperatures, cloud and sun symbols, and wind arrows

Kárta

Dán gova lehpet jáhkkiimis dii boahat oaidnán TV:s. Dát lea nu gohčoduvvon dálkekárta. Dán kárttas oaidnit muhtin báikkiid Sámis ja makkár dálki dohko lea diedihuivvon. Kárttas oaidnit báikenamaid ja makkár temperaturvvat doppe šaddet. Lassiin oaidnit dálkesymbolaid nugo balvvaid, beaivvadaga, arvv i ja guđe guovllus biegga bossu.

map illustration of buildings and paths
aerial photograph of buildings and grounds

Mii lea kárta?

Kárta čájeha tevdnejuvvon oasi eatnamis, geahččon bajábealde. Dát oassi lea sakka unniduvvon duohtavuoda ektui.

Kárttas lea dábálaččat mihhtu mi muitala duohtavuoda sturrodaga kártta sturrodaga ektui. Ovdamearkka dihte sáhttá 1 cm kárttas leat 10 m duohtavuodas. Dalle lea mihttolávva 1:1000. Kárta maid eatnašat dovdet, lea kárta spábbačiekčanšiljus. Das oaidnit čielgasit šilju ravddaid, gokko moalat leat ja eará osiid.

Go galgá kártain bargat, de lea vuogas geavahit gova veahkkin. Dalle sáhttát bálddastahhttit govvaduohtavuoda kártáin.

Geahča dán gova mii lea váldon áimus muhtin skuvlašiljus. Govas oainát bures mat das ledje dan beaivvi go govva váldui. Tevnnnet gurut bealde, mii lea kárta, čájeha juste dan seammá. Maid dán dat čájeha bajábealde. Kártii leat visttit, sáttoláhánat ja bálgát tevdnejuvvon symbolaiguin. Mii dadjat ahte kárta lea álkiduvvon. Dasa eai tevdnejuvvo olbmot dahje billat, go dat eai leat gitta dahje bistevaččat das.

Sihke kárta ja govva leat unniduvvon. Skuvlašilju ii livčče dán siidui čáhkan jos ii livčče unniduvvon. Kártta bajágeahči lea álno davás.

mihttolávva muitala mihttoerohusa mihtus kárttas ja mihtus duohtavuodas. Omd. 1:1000 o kata centimeter kárttas lea 1000 centimeter luonddu. 1000 cm lea seamma go 10 mehtter.

Tevdnet kárrta

Kárta lea tevnnet eanadagas mii lea geahččon bajábealde. Kártii galget c áhkat ollu diđut smávva sadjái. Maid ferte kártevdnej eaddji dalle bargat?

Álkidit

Tevdnejeaddji ii sáhte válldit mielde buot maid son oa idná go áigu tevdnnet kártta. Son ferte álkidit, sivas go ii leat sadji tevnet buot maid oa idná. Dalle ferte son guođđit muhtin diđuid mat eai leat nu dehálaččat.

Unnidi t

Dinggaid maid son áigu tevdnnet kártii, ferte son unnidit ollu eambbo go mii duohtavuodas lea. Dalle lea kárta-tevnnet mii čájeha eanadaga, sihke álkiduvvon ja unniduvvon. Jus smiehttat máilmmegártta birra, de smiehttat man ollu dat lea unniduvvon ja álkiduvvon vai olles máilbmái lea sadji kártii.

Symbolat ja ivnnit

Tevdnejeaddji geavaha maiddái symbolaid ja ivnniid sániid sadjái. Okti smávva symbola sáhttá muitalit ollu ovtta kárttas dahje maiddái ivdni muitala fas eará. Kártii leat dávjá tevdnejuvvon symbolat mat muitalit maid iešguđet symbola dahje ivdni mearkkaša.

Muhtin symbolat kárttas

Kárta lea muhtinlágán gielľa, kodagiel-
la. Kárttas leat ollu smávva tevnegeat dahje symbolat mat muitalit ollu lassi diđuid daid birra mat doppe gávdno-
jit. Go mii galgat kártta lohkat, de ferte dovdat kodaid maid tevdnejeaddji lea geavahan.

Kártii lea maiddái merkejuvvon gos davvi lea. Dábálaččat lea davvi kárttas álo bajimuččas. Eai buot kárttain leat seammalágan kodat, muhto dát leat muhtin ovdamearkkat:

legend box with map symbols for house, road, path, lake, contour line, and church

eanadagas luondduguovllus/eanahámis symbolaid govaid dahje mearkkaid

diagram of a flat landform
diagram of a landform with contour lines
diagram showing a hill and its contour map
comparison illustration of a map and a landscape seen by a cartographer

1. Dás lea suolu tevdnejuvvon. Oaidnit dušše čázi/meara alihin sullo birra.

2. Dása leat allodatsojut tevdnejuvvon. Dat muitala man ollu eana badjána juohke sárgá gaskka.

Allodatsojut leat sárgát kárttas mat čájehit gokko eana šaddá alladeabbon, o.m.d. gokko leat čorut, dieváť, luohkát ja alla várit. Máde unnít gaske sárgáin, dáđe ceaggu.

3. Lassin dása lea suolu tevdnejuvvon mii lea gehččon siiddus. Dát ii leat kárttas tevdnejuvvon, muhto dása biddjon vai oaidnit sullo sihke bajábealde ja siiddus. Mii oaidnit bures go allodatsojut leat lahkalagaid, dakko lea várri ceakkus. Go allodatsojujd gaska lea guhkit, de lea dákk ojnjosdat dahje duolbasat.

4. Dál lea kárta gárvvis sullo badjel. Oaidnit man allat várri lea, oaidnit jávrri ja man galle mehttera lea bajábealde mearradásdi, oaidnit joga, bálgá, girku, geainnu ja moadde stobu mearraátgáttis.

Kártatevdnejađdji ferte eankalastit ja unnidit go áigu kártta tevdnet. Ferte maiddái tevdnet kártasybmoloi d.

Satellite map showing a river winding through rugged, sparsely vegetated terrain.

Kárta lea tevnn​et eanadagas mii lea

  • gehččon bajábealde
  • eankalaston
  • unniduvvon
  • davvi bajábealde
Map of Europe showing cities, countries, seas, and geographic features.

Ivnnit čájehit erohusaid

Kártta ivnnit čájehit erohusaid. Ivnnit muitalit juoga allodagaid ja eatnamiid birra.

Meara sevdnjesalit ivdni muitala gokko lea hui čienal. Fertet gal fuomášit ahte eai buot kárttain leat seammalágan ivnnit. Ovddal go dutkagoahtá kártta, lea dábaláš oahpásmuvvat kártta ivdnečilgehusaide.