Riiddut

Servodagas ellet ollu olbmot ovttas. Dalle sáhttet bohčiidit riiddut. Riiddut šaddet go olbmuin leat iešguđetlágan oaivilat ovtta áššis.

Mánŋgaoaivilvuohta lea buorre ja áibbas dábálaš, ja dat ii leat váraláš. Dat lea buorre ahte olbmuin lea máŋggaoaivilvuohta, go dalle sáhttet digaštallat ja oahppat guđet guimmiin. Máŋggaoaivilvuohta šaddá váraláš jos sii suhtadísgohte t ja bealkigohtet. Muhtimin

dáhpáhuvvá ahte sii doaráskit maid.

Dalle mii ferte t oahppat ja geavahit bu- riid vugiid mo čoavdit riidduid. Háleš- tit ja sá gastit lea buoremus vuohki mo čoavdit riiddu. Datte dat ii leat á lki jos lea suh ttan. Sáhttá leat vuogas ahte soai geat leaba suhtadan, man naba vuos oan ehis boddui goabbat sadjái. Dalle beassaba veahá jaskkodit ja smieht t at ášši birra. Hálešteamis gal gaba guktot bealit dov dat ahte soai leaba duhtav ač- čat čo vdosiin.

Muhtimin bohčiidit riiddut mat šaddet nu garrasat ahte doaráskit.

Hállat riidduid birra ja čielggadit áššiid lea buorre vuohki čoavdit riidduid.

Mii lea givssideapmi ja mo dápáhuvvá dat?

Servodagas ovttastallet ja deaivvadit ollu olbmot. Danne sáhttá dápáhuvvat givssideapmi. Skuvllas leat ollu oahppit ja givssideapmi skuvllas lea stuorra váttisvuohtan sidjiide geat dan vásihit.

Givssideapmi lea go muhtumat diehtomielain illástitt dahje láhttejit fasttit nupiin olbmuin. Ommoš gii givssiduvvo, ii sáhte vuostálastit givssideami go dávjá son lea okto ollugiid vuostá. Dákár unohis láhtten sáhttá máŋgii, dahje guhkít áiggi badjel dápáhuvvat.

Buot olbmot leat sierraláganan. Mis leat iešgudetlágan hámit, mii máhttit iešgudetlágan doaimmaid, ja mis leat iešgudetlágan beroštumit. Juohke olbmos lea riekti leat nu mo son lea. Su ii oaččo givssidit dainna.

unohis váivves, ii dohkkálaš
riekti vuoigatvuohta
olggušteampi ii oaččo searvat jovkui
fuonášit hejošit

Givssideapmi sáhttá dáhpáhuvvat ná:

• Olggušteapmi stoahkamis ja joavkobargguin
• Sealggeduohkin fuonášit earáid
• Gohčoduvvot fasttes sániiguin
• Huškojvuvvot, cábmojuvvot
• Hárdášuvvot biktsiidis, hámi, beroštumiid, giel a dahje ávdnasiid geažil

Givssideapmi guoská olles skuvlii, olles ceahkkái, váhnemiidda, rektorii ja

Givssideapmi skuvllas lea stuorra váttisvuohtan ollu mánáide. Muhtimat olgguštuvojit ja earát fas gillájit duodalasš illástemiiid.

oahpaheddjiide! Dat mearkkáša ahte lea sihke oahppiid, váhne-miid, oahpahed-djiid ja rektora ovddasvástádus bissehit ja heaittihit givssideami.

Mo váikkuha givssideapmi?

Givssideapmi lea duodálaš ášši sidjiide geat dan vástihit. Givssideapmi sáhttá bilidit nuppi olbmo eallima nu ahte son rávisolmmošin ii sáhte bargat ja doaib-mat dábálaččat servodagas. Givssidea-mis leat guokte beali. Okta lea son gii givssiduvvo ja nubbi lea son, dahje sii geat givssidit.

Son gii givssiduvvo, sáhttá ovddidit psykhaláš váttisvuođaid mat bisted guhká manná go givssideapmi lea noh-kan. Son sáhttá dovdat oktonasvuođa ja lossa váivvi. Son sáhttá maid dovdat ahte sus ii leat árvu ja ahte son lea fuo-nes olmmoš. Dasa lassin sáhttá son jurd-dašit iešsorbmema birra. Muhtimin lea dáhpáhuvvan ahte nuorat geat leat guh-ká givssiduvvon, leat sormen iežaset.

Son dahje sii geat givssidit, sáhttet ovd-didit meanuid mat eai dohkkethuvvo servodagas. Dat sáhttet leat dagut mat garrasit čuhcet earáide, ovdamearkka dihte illásteamit, áitagat, veahkavál-di-mat ja eará lágkarihkkumat.

Son gii givssiduvvo, dovdá oktonasvuođa ja lossa váivvi. Dakkár dovdut sáhttet bistit guhká.

Mo bissehit givssideami?

Givssideapmi lea álo boastut. Muhtimin soaittát gullan: “Ii leat imáš ahte son givssiduvvo, son han láhtte nu ártegit.” Jos mii dadjat ná, de leat mii doarjumin su dahje sin geat givssidit.

Don galggat álo dieđihit jos fuomášat ahte muhtin givssiduvvo. Jos it dieđit, de don leat ieš mielde givssideamen su. Don galggat dieđihit váhnemiidda, oahpaheddjiide, rektorii dahje eará brávisolbmuide skuvllas.

Buot skuvllain leat njulggađusat maid buohkat galget čuovvut. Ollu skuvllain leat njulggađusat mat čilgejit mo galgá bissehit givssideami. Muhtimat gal-

get orrut siste bottuin, earáit galget čállit vuollái šiehtadusa maid galget čuovvut. Muhtimat galget čuovvut oahpaheddjiid dahje váhnemiid skuvllas. Gávdnojit mánngalágán čovdosa dása. Lea dehá-laš ášahit njulggadusaid dása ahte mii geavvá jos givssida earáid. Lea maidái dehálaš ahte skuvla geahččá bearraji ja ášaha buorre birrasa buohkaide.

Ceahkis gos buohkat leat oadjebasat ja skihpáráččat, ja ii oktage olgguštuvvo mainna ge lágiin, ii leat givssideapmi. Juohke ceahkis várra gávdnojit oahppit geat vigget earáid duolbmut, fuonášit ja vealahit. Muhto jos oahpaheaddjit ja eará oahppit eai divtte, eai suova, eai ge dohkket givssideami, de givssideapmi soaitá nohkat. Dii sáht-tibehtet ieža gaskaneaset soahpat ahte ehpet hálit givssideami din ceahkis.

Ferte hállat dahje hupmat ceahkis givssideami birra ja šaddat ovttaoavvli dása ahte mii eat háliit givssideami min ceahkis.

Dáppe ii leat lohpi givssidit earáid