Servodaga rollat

Mii diehtit ahte teáhterneavttáris leat máŋga rolla. Muhtimin son lea gánda, eará háve son lea politiija ja fas eará háve son lea eadni. Seammá láhkai lea dus maid. Dus leat máŋga rolla servodagas. Dál don várrá leat oahppi, muhto ruovttus don leat máinná dahje gánda dahje nieida. Eará háve leat skihpár, mánaidmánná dahje neahpi.

Muhtin rollaid eat sáhte ieža válljet. Daidda leat mii riegádan. Dat leat sohkabeallerolla ja čearddalaš rolla. Don riegádat gándan dahje nieidan ja sápmelažžan, suopmelažžan dahje arábialažžan.

Eará rollaid mii guođđit ja muhtin rollaid oažžut dadistaga go stuorrut. Dál don leat ain mána, muhto muhtin jagiid geahččen leat nuorra.

Muhtin rollaid váljjet ieža. Rávvisolbmuid rolla lea dávjá dan mieldde makkár virgi dahje bargu sis lea. Snihkkár, badjeolmmoš, duođár ja buvdabargi leat dákkár rollat. Go eai leat barggus dahje doaimmas, de leat sis eará rollat. Eadni sáhttá leat barggus direktevran, muhto friddjaáiggis son lea eadni, eamit dahje elosteadđi, skihpár dahje govvejeaddji. Servodatrollat leat olmmoš doaimmat servodagas.

Govvejeaddji.

Nieiddat ja gánddat

Servodagas leat guokte sohkabeali, nissonbealli ja almmáibealli. Servodagas ollugat vurdet ahte mii doaibmat dan mielde mii lea leatš já lea ain dábálaš sohkabeallái. Muhtin áššiid servodagas doaimmahit dábálaččat nissonat ja muhtin áššiid servodagas doaimmahit dábálaččat albmát dahje dievddut. Dán mii gohčodit namain: sohkabealle-rollat.

Muhtimat vákllejit dahkat eará go dan maid servodat vuordá sohkabeallerollas. Lea buorre servodahkkii ahte mii geahččalit doaimmahit áššiid mat eai leat dábálaččat sohkabeallái. Dalle leat mii mielde rievdadaemen servoda-ga danne go muhtin doaimmaid ja bargguid sáhtte guktot sohka bealit bargat.

Nisu bargá mekanihkkárin.

Buot olbmot gullet muhtin bearrašii ja sohkii. Dat lea unnimus, muhto ožta daid dehálamosiin servodagain. Muhtin bearrašiin leat ollu bearaslahttut, ja earáin soitet dušše guovttis. Bearaslahttut leat vuosttas olbmot geaiguin mii oahpásmuvvat ja geaiguin mii galgat eallit ovttas. Mii leat áibbas unnitt ja dárbbášit veahki juohke dingii go leat aiddo riegádán bearrašii. Mii dárbbášit luondduealáhusain, ja dalle dávjá šaddet bearášrollat dan mielde maid bargget ealáhusas. Dade mielde go mii stuorrut, de bearáš ja sohka vuordá ahte mii veahkehit ja váldit ovdasvás-tádusa ruovttudoalus ja ealáhusas.

Bearaš Sámis dolin. Eadni, áhčči ja mánná.

Ollu bearrašat bargget luondduelašhusain. Doppe fertejit buohkat oassálastit ja doaibmat iežas rollas.

Makkár lea riehtas dakkárin šaddá gierran

Mánáid rolla

Du rolla bearrašis lea mánná, nieida dahje gánda/bárdni, áhkut/áđjot, muođtal, siessal, neahpi dahje oarpmealli/vilbealli, oabbá dahje vielja. Mánáid rolla lea dohkket ahte rávisolbmot mearridit ja bajásgesset du. Dadde mielde go stuorut, galggat don leat mieldde mearrideamen áššiid mat gusket dutnje. Servodat vuordá ahte don leat dál nu stuoris dahje boaris ahte don máhtát dábaláš olmmošvieruid ja ahte don máhtát láhttet dohkálaččat servodagas.

Mánáid rolla lea dohkket ahte rávisolbmot stivrejit ja nevvot.

Eadni, gánda/bárdni ja áhčči.

Ii guhtege riegat áksu giédas

Váhnenrolla

Váhnemiin lea váhnenrolla. Sudnos lea stuorra ovddasvástádus ja dehálaš rolla servodagas. Soai mearrideaba du badjel dassá go deavddát 18 jagi. Dat ii mearkkaš ahte soai sáhttiba dahkat dan maid háliideaba. Soai galgaba ovttasrádđiid mánáid bajásgeassit. Dat mearkkaša ahte soai sáhttiba mearridit maid mánná galgá bargat ja maid ii oaččo bargat. Ovdamearkka dihte sáhttiba mearridit goas mánná galgá boahtit ruohtot dahje man ollu ruđa son oažžu lobi geavahit. Soai galgaba maid geahččat bearrái ahte mánáat ožžot oahpu návccaid mielde. Mánná ii oaččo illástuvvot, fuonášuvvot dahje vuortnuhuvvot. Mánná galgá oažžut ovddasmorrašá ja divššu. Váhnemat galget mearridit du ovddas. Dadde mielde go sturrot, galget mánát leat mielde mearrideamen áššiid mat gusket sidjii-de. Servodat vuordá ahte váhnemat dovdet iežaset rolla ja váldet ovddas-vástádusa bajásgeassim­is.

Eará rávisolbmo rollat

Mánát dárbbašit deaivvavadit iešguđetlágan olbmuiguin dadistaga go stur-rot. Áhkku ja áddjá leaba du váhne-miid váhnemat, ja sudnos lea áhkku- ja áddjárolla du ektui. Soai leaba lunddo-laš ja lagaš oassi bearrášis. Sudnos lea dábálaččat buoret dilli ja astu mánaid-mánáiguin bargat oktasaš doaimmaid ja sin geahččat bearrái. Áhkku ja áddjá sáhttiba oahpahit mánaidmánáide ollu das mo servodat lei ovdal, dalle go du váhnemat ledje mánát. Siesát, muoštát ja goaskkit, eanu, eahki ja čehce-rollat leat maidái dehálas servodat-rollat. Ristváhnemiidda leat erenoamáš vuordámušat sámi servodagas. Son á-rat jo mána eallimis čádno ja hukse-goahtá oktavuoda mánaid. Dán láhkai son lea guovddáš olmmoš mána eal-limis, ja son doaibmá maidái mána bajásgeassimís.

Áddjá ja mánaidmánná.

Ristváhnemat.

Ii boares beanna ciella duššii

Lagašservodat lea báiki dahje báikegoddi gos don ja du bearaš orrot beaivválaččat. Lagašservodat lea unnit servodat gos olbmot dovddadit/diehtalit ja deaivvadit muhtimin beaivválaččat. Don ja earát geat ásset du lagašservodagas, leat dán servodahkii gullevaččat. Dis leat oktasasj njulggadusat ja áddejuopmi dasa mo heive láhttet guđet guimmiin.

Plassje márkanbáiki.

Friddjaáiggefálaldagat

Lagášservodagas leat muhtin fálaldagat gos olbmot sáhttet deaivvadit friddja-áiggis. Friddjaáiggefálaldagat dahket ahte olbmot loktet lagášservvodagas, ja dat sáhttet boktit olmuid miela ásaiduuvat. Dákkoár fálaldagat leat searvvit, gurssat ja kulturfálaldagat.

Go ollugat beroštit seammá áššis, de sii servet oktiij ja ásahit searvvi. Searvvit sáhttet leat lášmmohallansearvvit, bivdosearvvit dahje politikhaláš searvvit.

Muhtin olbmot liikojit friddjaáiggis oahppat ođđa doaimmaid. Sidiide leat dávjá fálaldagat nu mo giellagurssat, duddjongurssat, bivdingurssat, dánsungurssat dahje málengurssat. Dákár doaimmat leat eaktodáhtoláččat. Dat mearkkaša ahte daidda ii leat bággu searvat. Lagášservodaga olbmot daid ieža ásahit, ja gávdnet muhtinid geat máhttet ja sáhttet oahpahit earáide.

Mudui leat kulturfálaldagat mat leat dušše návddašeaami ja suohastallama várás. Dat leat kino, girjerádjosa, teáhter, museat ja konserttat. Eanáš fálaldagaid ovddas ferte máksit veahá.

Lášmmohallan lea dábaláš friddjaáiggedoaimma ollu nuoraid gaskkas.

Camilla liiko duddjot

Camilla liiko duddjot. Juohke mannje-bárgga/disdaga son vuolgá kultur-skuvlla gursii oahppat duddjot. Dál son lea čuoldimin. “Mu mielas lea suohtas deaivvadit ja háleštit earái-guin geain leat seamma beroštumit go mus. Lea duodáid miellagiddevaš vá-sihit ahte mun giđđai guin sáhtán duddjot atnuávdnasiid sihke sisttis, náh-kis, čoarvvis, láiggis ja muoras.” Gursa-oahpaheaddji lea hui gierdevaš. Čina-heapmi ja goarrun sáhttá leat áddjá́s bargu, muhto dat šaddá loahpas hui čáppis. “Go mun lean geargan duod-jegurssas, de máh̆tán ieš duddjot ollu ávdnasiid, biktasiid ja čanjiad.”

Muhtimat liikojit duddjot firdjáaiggiš.

Ella Márjá ja Ella liikoiba teáhtera čájáhallat. Soai geavaheaba ollu áiggi dasa hárjehallat.

Du rollat lagášservodagas

Mii leat buohkat oassin lagášservodagas, ja mis leat iešguđet रोलlat lagášservodagas. Don leat oahppi, skihpár, skuvlaskihpár, gránnjá, mánná, oarpmealli dahje vilbealli, lášmohalli, ja ollu eará. Lagášservodaga rollaid bokte mii dávjá šaddat deaiivvadit ollu eará olmmoigiin geat maid gullet seammá lagášservodahkii.

Dat mearkkaša ahte don it leat okto, ja dál leat nu stuoris ahte dutnje leat

vuordámušat dasa mo láhttet iežat rollas. Lagášservodat vuordá ahte don válddát ovddasvástádusa iežat rollain. Ovddasvástádus ja vuordámušat lassánit dadđe mielde go don stuorut.

Juo hke lagášservodagas leat áiggiid čađa šaddan njulggadusat ja vuordá-
mušat maid buohkat dovdet. Mii gii-tit biepmu, veahki ja skeankkaid ovddas, ja mii dearvvahit vuorraset ja amas olbmuid. Mii eat gaskkaldunte sága steami ja mii ráiddus vuordit vuoru. Mii

veahkehit nuppi jos lea dárbu. Dák­kár njuolggadusat eai čuovčo láhkkagirjjiin, muhto mii čuovvut daid liikká, go mii diehtit ahte earát lagašservvodagas vur-det dan mis. Jos mii dahkat juoida mii ii leat nu buorre, de mii váldit ovddasvás-tádusa ja dahkat buori fas.

Dák­kár njuolggadusat dahje vuordá-mušat lagašservvodagas, dagahit buori birrasa ja buori eallima buohkaide geat ásset doppe.

vuordámušat gáibádusat
ovddasvástádusa dagat dan mii vurde dus

Gándarolla.

Oahppirrolla.

Bargu dahkkis rámiida

Mii lea stuorraservodat?

Buohkat geat ásset muhtin riikkas dahje viiddis guovllus, leat miellahtut stuorraservvodagas. Dan mii gohčodit Norgga servodahkan ja Sámi servodahkan. Stuorraservvodaga miellahtuin lea juoga oktasaš. Sii ellet ovttas seammá guovllus dahje riikkas, ja sis leat oktasaš njuolggadusat mat muitalit mo heive láhttet guđet guimmiin.

Stuorraservodat fuolaha daid stuorra bargguid maid mii bearrášis dahje lagašservvodagas eat nagot oktto doaimmahit. Dakkár barggut leat earrat eará geainnuid ráhkadit, olmuid dearvvášvuoda ja sihkkarvuoda gozihit, doabbariid meannudit ja vuoddóoahpu fállet álbmogii sihke sámegillii ja dárogillii. Muhtimin olmoot fárrejit ja ásaiduvvet eará guovlluide Sámis dahje Norggas. Stuorraservodat galgá fállet seammá bávlvalusaid beroškeahhtá gosa olmoot fárrejit.

Suodjalus

Politiija barggut

Sii geat bargget politiijan, galget geahččat bearrái ahte ornet bissu doppe gos ollu olbmot leat čoahkis. Dat sáhttet leat ávvudoalut, festiválat, riemut, valástallamat dahje miellacájeheamit. Politiija galgá maid geahččat bearrái ahte olbmot čuvvot johtalusnjuolggadusaid.

Sii bissehit biilavuddjiid ja isket sih-ke biillaid teknihkalaš beliid ja olb-muid. Politiijat sáhkasit ollu ja dávjá mánáiguin ja nuoraiguin. Dan sii dah-ket vai nuorat eai nu álkit seaguhuvvo lobihisvuodaide. Politiijat galget maid dutkat lobihisvuodaid mat leat dahk-kon ja gádjunbargguid jodi hit.

miellacájeheamit ollugat čoahkkanit čájehit maid sii oaivvildit muhtin áššis. Dávjá sis leat pláhkáhat ja čurvot cealkámušaid.

Politiijat sáhkasit dávjá mánáiguin.

Buollin- ja suodjalusdoaimmahat

Buollin- ja suodjalusdoaimmahat gal-gá čáskadit jos ášodat dahje huks e-hus buollá. Dasa lassin galgá suddjet gieldda/suohkana álbmoga ja ealliid lihkuhisvuodain nu mo stuorra dulv-viin ja eará luondduroasuin. Buollin-čáskadanbiillas galget leat visot ávdna-sat ja suodjalusat maid suodjaleaddjit dáhbbašit. Sii galget oahppat ja hárjánit dávkkár váraláš barggu máhttit čoavdit. Buollin- ja suodjalusdoaimmahat galgá maid skuvlaho-ppiid ja earáid oahpahit mo geavahit buollinčáskadanreaiduid ja mo sii galget eastadit buollimis.

luondduroasuin issoras dáhpáhusaid mat luonddus gevet, omd. badjel-meare dulvi, uđas, eanandoarggástus, buollášat, goikkádagat, garra orkánat mat gaikkodit ja billistit

buollinčáskadanreaiduid ávnnas maid dábbaša go áigu buollima čáskadit, omd. bulvarapparáhta ja dihto biktasat mat girdet dola

Buollinčáskadeaddji čáskadeamen buollima.

Suodjalus

Norggas lea suodjalus mii galgá suodjalit riikka jos eará riikkat dahje vásálašččat áitet fallehit guovllu id mat leat Norgga riikkarájiid siskkobealde. Suodjalus gozihá ahte Norgga ja Sámi álbmot galgá sáhttit oadjebas dilis orrut ja eallit. Dat lea deháláš bargu ja dása dá rbbášuvvojit ollu olbmot ja fievrut dego girdi t, skiippat, ja eará ávdnasat dego erenoamáš vearjjut, IT-reaidduit ja biktasat. Sii galget ollu há rjehallat ja leat gárvá sát doaibmagoahtit jos dá r bu. Sii geat bargget suodjalusas, sáhttet bargat máŋggalágán rollain suodjalusas. Muhtimat bargget goahkkan, ja earát fas vákšun dahje soalddáhin. Stuorraservodat vuordá ahte suodjaleaddjit dovdet iežaset rolla servodagas, ja ahte sii doibmet iežaset rollas nu mo njulggadusat muitalit.

Suodjaleaddjit hárjehallamin.