Opplánda lea otta Norgga stuorámus fylkkain. Dáppe leat viiddis duoddarat gos gávdnnojit eanemus ja alimus várit Norggas. Ii ovttage eará fylkkas leat nu ollu rájit eará fylkkaide go Opplánddas, namalassii čieža.

Stuorra várrgeovuollut ja leagit

Fylkka davimusas leat stuorra várreguovllut nugo Jotunheimen, Dovrefjell

ja Rondane. Opplándda várreguovllut leat bivnnuha(t), ja Besseggen Jotunheimenis lea bivnnuheamos. Dát lea baskes várreciččelgi gaskan guovtti jávri. Jus máhttkostat Opplánddas, de jodat jáhkkimis dán stuorra ja viiddis leagi mielde, namalassii Gudbrandsdalen.

Besseggen.

Ássamat ja ealáhusat

Olbmot Opplánddas orrot legiin ja duolba eatnamiiin lullin fylkkas. Sii geat várreguovlluin ásset, bargat eatnašat turismmain. Opplánddas bargat eatnašat eanadoaluin ja vuovdebargguin. Ollugat bargat šibihii guin nugo bahččegusaiguin, sávzzaiguin ja gáidcaiguin.

Fylkka jogat addet ollu elfámu. Vulos guvllu i legiin leat elfápmorus ttegat.

Muskus orru Opplándda duoddariin.

Miessemearkun Svahken sijtes, Hedmárkkus.

Hedmárku lea maid dái siseanafylka. Dáppe leat liegga geasit ja galbma dálv-vit. Østerdalen manna čada fylkka davvin Tynsetas gitta Kongsvingerii lullin. Dán leagi mielde golgá Glomma, mii lea Norgga guhkimus johka. Hedmárku lea Lulli-Norgga stuorámus fylka. Das lea guhkes ráđji Ruŧii ja muđuiid golmma eará fylkki.

Davvin fylkkas lea stuorra ávži mas leat ceakko seainnit. Dát orru dego livččii čuolastuvvon, ja danne lea ožžon nama Jutulhogget. Jáhkkimis šattai dát jieknaáiggis go ollu čáhci borai ávži.

Ássamat ja ealáhusat

Hedmárkkus ássat eanemusat olbmot duolbaeatnamiin birra Mjøsa, Hamaris ja dan birrasiin. Muđuid ássat olbmot Glomma gávttiin ja smávit báikkiin. Try-sil lea dovddus dálvevalástallanbáiki.

Hedmárku lea Norgga stuorámus eanadoallo- ja vuovdedoallofylka. Eatnamat birra Mjøsa leat buorit eanadoalloguovllut. Vuovdebargu lea dehálaamos ealáhus.

Hedmárku lea sámi lulimus guovlu, ja Hedmárku ja Opplándda ráđjeguovlluin lea ealli ja doaimbi sámi boazo-doallu.

Elgás lea sámi skuvla mii leamáš mielde váikkuheamen dasa ahte ollu nuorat ja mánát leat lullisámegiela oahppan hállat, lohkat ja čállit.

Norgga váldogirdišliju lea Akershusas.

Akershus fylka lea lahka oaivegávpoga. Oslo muhtin láhkai juohká Akershusa guovtti oassái. Dat guokte stuorámus gieldda/suohkana, Asker ja Bærum, lea-ba olggobealde ja oarjjabealde Oslo. Romerike lea nuorttabealde ja davá-bealde. Guovlu lulábealde Oslo gohčoduvvo namain Follo.

Eanatdat

Akershusas leat stuorra, šattoláš eana-dolloeanadagat ja vuovdeeanadagat.

Ealáhusat ja johtolagat

Olbmot bargget eanadoaluin ja vuovde-bargguin, muhto ollugat bargget maid dái buvddain ja kantuvrrain. Ollugat bargget Oslos. Máŋga gielddas/suohkanis leat maid dái fitnodagat mat buvttadit gálv-vuid. Nittedalas lea dovddus jiekna-lákcafabrihkka Diplom-is ja Ringnes bryggeri mii buvttada bruussa ja vuola/vuollaga.

Fylkka čadá mannet stuorra geainnut ja ruovdemádit Oslol. Stuorra váldo-geainnut E6 ja E18 rasttildit Oslo, muhto mannet vuos álg-gus Akershus čada. Juohke beaivve fievrrida NSB logiid duháhiid mielde olmuid badjel fylkka-rájiid gaskal Oslo ja Akershusa.

Akershus

Østfold

Østfold lea okta Norgga unnimus fylkkain. Dás lea čielgi Ruota vuostá ja ámadadju Oslovutnii, lohket si geat dáppe orrot.

Čielga jieknáaigge eanadat

Østfold lea oalle duolbbaš. Alimus alas lea dušše badjeláš 300 mehtter bajábealde ábi. Jieknáaigge manná lei eanas oassi fylkkas čázi vuolde. Dan sivvas lea measta buot eana boares mearabodni.

Das lea ollu láirá, mii lea buorre eanadoalloeana. Guosat liikojit dákkár eatnamii. Østfold rittus lea Hvaler. Go dáid sulložiid geahčča Oslovuonas, de sulas tahttet dát fállái mat vudjet lulás. Sullot ožžo hámi jieknáaiggis. Jiekná skuvrii lássáid guhkedáleš hápmin.

Ealáhusat ja ássamat

Moss, Halden, Sarpsborg ja Fredrikstad gávpogat leat rittus. Dát vuoddtuduvvo-jedje dan sivas go ledje joganjálmmiin. Hirssaid fievrridieje jogaid mielde, ja dás sahájedje čáhcefámuin muoraid ávnnasin, maid máilbmái vuvde. Sarpsborgga goržži lahka leat máŋga industriijafitnodaga. Stuorámus ja eanemus dovddus lea Borregaard. Sii buvttadit iešgudet lágan sellulosa buktagiid.

Østfoldas leat ollu stuorra eanaoamasteaddjit ja gárdimat, ja gohčoduvvo ge gárdinfylkan. Østfoldas lea rádji Ruttii. Hvalerii bohtet juhke geasi ollu turisttat.

Hvaler

Oslo ráđđeviesu.

Oslo lea Norgga stuorámus gávpot ja seammás lea sihke fylka, gielda ja oaivegávpot. Dieđuid vuolde oainnát ahte gávpogis eai leat guhkes jogat dahje stuorra jávrrit, ja eai ge alla várit. Gávpot lea Norgga unnimus fylka viidodaga dáfus. Norgga nubbín unnimus fylka, Vestfold, lea vida geardde stuorát.

Oslo lea oaivegávpot dan sivas go dáppe lea ráđđehus ja Norgga Stuorradiggi, ja maidđái go dáppe orru gonagas.

Stuorradiggi ja ráđđehus stivrejit Norg-ga dáppe.

Lokaliseren ja ealáhusat

Lea álki ádđet ahte dákko šattai gávpot. Gávpealbmat sáhtte deaivvadit ollu-giiguin geat áigo gávppášit. Seammás lea das álki oahkit eará báikkide Lulli-Norggas dahje Eurohpá riikkaide. Ollugat ásaiduvve deike gávppášеami dihhte dan sivas go gávppášeaddjit álkit olahjedje deike iežaset gálvvuiguin.

Eanáš gávpotássit ássot vuona lahkosiin. Davábealde gávpotguovddáža lea dovddus máhteguovlu Nordmarka, gos leat dušše moadde ássi. Gávpotoasit ožžo nama dan mielde makkár industriija doppe lei. Sagene oaččui namas das go doppe ledje ollu sahárusttegat. Odne leat Oslos eanemusat kantuvrrat ja gávppit. Earret eará leat ollu stuorra industriijafitnodagain kantuvrrat Oslos. Norgga stuorámus universitehta ja allaskuvla lea dáppe.

Mánnggakultuvrralaš gávpot

Mii dadjat Oslo lea Norgga stuorámus mánnggakultuvrralaš gávpot. Ollu olgoriikkalaččat leat deike fárren, ja sii orrot dávjá sierra guovlluin gávpogis. Go daid osiid váccášat, de measta oaččut dakkár dovddu don leat eará sajis máilmmis go Oslos. Guovttis logi olbmos Oslos bohtet eará riikkas go Norggas. Oslos orrot maid dái ollu sápmelaččat ja dan sivas mánggi dadjo ahte Oslo lea sámi stuorámus báiki. Dáppe lea sámemánáidgárdi, ja lea maiddái sámegieloahpahus skuvllas.

Govvalista

Anti, Ásá-Márgget: s. 108, 115 v

Baard Bratås/Grimstad Adressetidene: s. 44 bg

Bertelsen, Ørjan: s. 10, 119

blogg.no: s. 59 b

ČálliidLágádus: s. 60 v, 75, 98

cdon.com: s. 59 v

Colorbox: s. 44 v

Deanu kulturskuvla: s. 27 v

Facebook: s. 58 o

Fjellheim, Elin: s. 147

Garmin: s. 99 gs

google.no/maps: s. 104

Guttorm Einarssen, Aina Helene: s. 17

Guttorm Einarssen, Heidi: s. 45 b, 76 b, 77v

Helgeland, Charlotte (sárgun): s. 13, 35, 86, 87, 97

Hjortfors, Lise Mari NPK s. 23

Hætta Isaksen, Britt Elin: s. 62

Hætta Isaksen, Ella Marie: s. 36

Innovation Norway: s. 109 v Pål Bugge, s. 117 v Siv Nærø, s. 120, 127 v, 142 Pål Bugge

Johnskareng, Amund: s. 50

Kart og Grafikk/Kielland: s. 105, 111, 117, 119, 121, 123, 125, 127, 129, 131, 133, 135, 137, 139, 141, 143, 145, 147, 149, 151, 153

Kåven Kaaby, Karina (illustrášuvdna): s. 79 g

Mortensson, Maths: s. 146

Myhre, Kai: s. 22

Mäkiáho, Jari-Pekka: s. 74 g

Nejse, Atle: s. 74 o

ngu.no s. 73

Nordsletta, Svein: s. 90, 92, 93 o, 108, 122

Norgeskart.no: s. 8 59

NRK Sámeradio: s. 46 Mette Ballovara, s. 84

Norske nationaldrakter: s. 20

Olsen, Jan Helmer: s. 82–83, 85 o, 114 www.LuftFotoFinnmark.com

Olsrud, Leif (sárgun): s. 11

Panoramio: s. 115, s. 25 Harry Wahlvåg

Puschman, Oskar: s. 148 v

Samfoto: s. 19 Roger Hardy, s. 26 Espen Bratlie, s. 40 Kjerstin

Mertens, s. 140 Øystein Søbye

Sammallahti, Pekka: s. 70-71

Sarre, Hilly: s. 27b

Scanpix: s. 12 Heidi Voss-Nilsen, s. 25 Tom Schandy, s. 32 Arash A Nejad, s. 38 Lars Magne Hovhen, s.39 Erlend Aas, s. 42/43 Bjørn Erik Rygg, s. 44 o Hugo Bergsaker, s 143, s. 153 Trond Søreås

Schandy, Tom: s. 132

Shutterstock: s. 6, 14, 16, 18, 37, 43, 45 v, 51, 56, 57, 58 g, 72, 78 gs, 79 b ja v, 80, 89, 99 v

Skuvlla kártagirji, Suoma Sámediggi: s. 102-103

Solbakk, Mihkku: s. 8, 24 b, 47, 49, 52

Sparebank 1: s. 60 b

Statens Kartverk: s. 88, 95

Statoil/Harald Pettersen: s. 117

Studio Borga: 24 v, 28, 29, 42, 78 b ja v, 91, 93 b,g, 94; Minna Saastamoinen, s. 66–67; Esa Karpoff

Topfoto: s. 141

Utsi, Carl-Johan: s. 21

VG: s. 38 v Hugo Bergsaker, s. 148 b Jan Øyvind

Wikimedia: s. 76 v, 77 b, 99 b, 118, 122, 124, 134, 135, 137 Frode Inge Helland, 139, 149

Wikipedia: s. 79 gs Karl Ragnar Gjertsen, s. 100–101

Visitnorway.com: s. 68 Terje Borud, 109 v Terje Rakke/Nordic Life, 110 Nancy Bundt (Oslo), Terje Borud (Møre ia Romsdal), 125, 126 Per Eide, 128 Frithjof Fure, 130 Sónia Arrepiá Photography, 133 Casper Tybjerg, 136 Kurt Hamann, 138 CH, 144 Chris Arnesen, 145 Asgeir Helgestad/Artic Light AS, 150–151 Terje Rakke/Nordic Life, 152 Nancy Bundt

Teavsttat

Broch Johansen, Siri s. 35

Guldal Garjá – Hear the Raven. Ken Jackson DAT. 1992. Dikta girjjs s. 7

Guttorm Einarssen, Heidi s. 27, 44, s. 62–63 (red)

Nordsletta, Svein: s. 96–97

Redd Barna/Gájo Mánáid. s. 61 .Jorgalan sámegillii: Heidi Guttorm Einarssen

Valkeapää, Nils-Aslak. Beaivi Áhčážan. Dat 1988. s. 67

ČálliidLágádus ii leat lihkostuvvan buot govva-oamasteddjiin oažžut oktavuoda. Jos dál girjjiis fuomášat gova maid don oamastat, de áinnas válldde minguin oktavuoda. Mii máksit dábáláš govvahonorará gova ovddas.

Bargu dahkkis rámiida

Mii lea stuorraservodat?

Buohkat geat ásset muhtin riikkas dahje viiddis guovllus, leat miellahtut stuorraservvodagas. Dan mii gohčodit Norgga servodahkan ja Sámi servodahkan. Stuorraservvodaga miellahtuin lea juoga oktasaš. Sii ellet ovttas seammá guovllus dahje riikkas, ja sis leat oktasaš njuolggadusat mat muitalit mo heive láhttet guđet guimmiin.

Stuorraservodat fuolaha daid stuorra bargguid maid mii bearrášis dahje lagašservvodagas eat nagot oktto doaimmahit. Dakkár barggut leat earrat eará geainnuid ráhkadit, olmuid dearvvášvuoda ja sihkkarvuoda gozihit, doabbariid meannudit ja vuoddóoahpu fállet álbmogii sihke sámegillii ja dárogillii. Muhtimin olmoot fárrejit ja ásaiduvvet eará guovlluide Sámis dahje Norggas. Stuorraservodat galgá fállet seammá bávlvalusaid beroškeahhtá gosa olmoot fárrejit.