Search

Geografiija lea oahppa olles máilmmi birra. Geografiija lea greikkalaš sátni ja mearkkša čilget eatnama. Jos galgat máhttit čilget eatnama, de ferteit máhttit ollu odda sániid ja namahusaid. Dáid sániid geavahit go áigut muitalit ja čilget ábiid, várriid, jogaid, jávriid, eatnamiid, gávpogiid ja báikenamaid.

Geografiijas oahppat mo eatnamat leat šaddan nu mo dat otne leat. Oahppat maiddái dálkkiid ja dálkkádagiid ja luonddu birra. Oahppat kartta lohkat ja dainna bargat lea dehálaš oassi geografiijaoahpus. Geografiija oasis oahppat maiddái gos olbmot ássset ja mo sii birgejit doppe gos ássset.

Sápmi lea min iežamet guovlu. Dat lea guhkkin davvin máilm-mis ja orru siskkimuččas Eurásia eanapláhta aldes. Danne eai leat eanadoarggástusat ja vulkánat Sámis. Sámis lea guhkes rידdu. Rittuگوovlluin leat sihke sullot, njárggat ja vuonat maid jieknááigi lea guhkesáiggi badjel hábmen. Sámi alla várit ja gáis-sat leat šaddan daid áiggid go eanapláhtat nordašuvve oktii. Dan áigge ledje Sámi várit seamá alladat go Himalaya várit. Biekat, jiekna ja arvi ja muohta leat golladan váriid nu ahte dat eai leat šat nu alladat.

Go muohta ii geargga suddat geasis, ja deddojuvvo čoahkkái jagis jahkái, de šaddá muohta jieknan. Jiekna stuorru ja assu jagis jahkái, ja loahpas šaddá jiehkkin. Jiehkki lea dat stuorra assás jiekna mi govččai eanama.

Sullii 20 000 jagi dassái lei olles Sápmi jiehki vuolde. Dát jiehkki, mii muhtun sajin lei máŋga kilomethtera asu, háb-mii min eatnamiid. Áiggiič čáda leat leamaš ollu jiekna-áiggit.

Mannjá manimuš jieknaáiggi dálhpáhuvva iuoidá maid mii gohčodit eana-loktaneapmin. Stuorra assás, lossa jiehki suddagodii, jiehkedeaddu geahpui ja eana loktanii. Mearra ahccái, muhto eana loktanii vel eambbo. Dás-si masa mearra ollii dalle go jiehki suttai, gohčoduvvo marina rádjin. Dat lea mealgat bajábealde otná mearradási.

Mii sáhtáseimmet eanaloktanearami čáje-hit dán láhkái: Mii deavdit veahás čázi glássa lihttái vai buorebut oaidnit mii dálhpáhuvva. Dohko bidjat svámp-pa, ja dan ala fas jieknačoalttu. Mii oaidi-nit ahte jieknačoalttu dead-dá svámpa čázevuollái duolbbasin. Jiekna sudda-goahtá ja dadis maid geahppu. Dalle oaidi-nit ahte svámpa loktana. Juste dan seam-má dahká eana maid-dái. Go jiehki suddagodii, de eana loktanišgodii. Dan dahká vel otne ge, muhto dat dálhpáhuvva nu sivvadit ja njozet ahte mii eat vávjje dan. Muhtin sajiin loktana eambbo go eará sajiin.

Stuorragurra Mázes. Dutkit jáhkkeet ahte gurra šattai go eana loktanii jieknaáiggii manná. Gurra lea 8 milla guhku ja čiekŋalepmosis 8 mehttera čienal.

Eana ii leat loktanan álo seamná ollu. Ollu báikkiin sáhttit geahčadit ovddes mearragáttiid mearkkaid. Mearkkat čájehit gokko áiggiid čada leat leamaš mearragáttit. Dáid mii gohčodit gádde-linnján. Dát mearkkat šadde go jiehki suddan bisánii muhtin áigái. Dađe mielde go jiehki suttai ja eana loktanii fas, bávce gáddelinnját mealgat bajábeallái otná mearradási.

Gálddášjoganjálmmis Buolbmátjávrris Davvi-Suomas sáhttit čielgasit oaidnit gáddelinnjáid. Muhtimat dain leat 80 mbá.

Jiehki ii dušše oro jaska ja leabbá eatnama alde. Dat golgá dohko gosa lea mihtolat, muhto dat dánháhuvvá nu sivvadit ahte mii eat vávjje dan. Golggadettiin dat luvve sihke stuorra ja smávva geđggiid. Muhtimin sáhttá stuorra geđggiid cuvket sátton. Geađg-git ja sáttu čuvvot jiehki dadis go dat johtá. Dáid geđggiid mii gohčodit morenan.

Dás oaidnit mo jiehka hoigá eatnama ja geđggiid lattan.