Servodat lea olmmošjoavku geat ásset seamma guovllus, ja sis leat muhtin oktasašvuodat mat čatnet sin oktii. Dat sáhttá leat giella, dábit dahje riikkarádji. Sis leat iešgudet doaimmat mat leat ávkin servodahkii. Sii dovdet gulleváš-vuoda, ja dat fas buktá oadjebasvuđadovddu olbmuidde. Mis leat dalle ustibat geaiguin mii sáhttit háleštit ja gula-hallat go lea dárbu. Mii dovdat ahte mii ilosmuvvat ja sáhttit reaskit ja suoh-tastallat. Sáhttit maid jeddet ja veah-kehit guđet guoimmi go dasa lea dárbu. Servodat lea ávk-kálaš buot miellahtuide. Dat sáhttá veahkehit čoavdit áššiid maid mii eat okto nagot. Muhtimin fárrejit olbmot eŧret servodagas ja čohda, amas olbmot bohtet sadjái. Dat dahká ahte servodat rievdá. Servodatrievdan lea áibbas lunddolaš. Olmmošlaš oktasašvuoda mii bistá guhkká, mii gohčodit namain: Servodat.

Álggu rájes leat olbmot čoahkkanan dan dih te go sii fertejedje ovttas bargat go galge bivdit stuorra meahcceelliid dahje mearraelliid. Dánna lágiiin sii birgejedje. Dadistaga sii ásaiduvve seammmá báikái ja ássse ovttas nu guhká ahte šattai servodat. Servodagas sii bargge dan maid sii dovde ahte sii máh tte ja s áhtte. Šattai oktasašvuohta sin gaskkas geat ledje gávnnadan. Oktasašvuohta mearkkaša ahte sii dovde gullevašvuođa muhtin jovkui. Muhtin olbmot guđđe joavkku ja manne eará báikkiide, ja ođđa olbmot bohte ja ásaidu vve jovkui. Joavku earáh uvai ja rievddai, muhto dan oktasašvuohta bisttii. Servodagat šadde go olbmot ásaiduvve ja bargagohtte ovttas čovddit stuorra bargguid maid olmmoš okto ii sáhttán.

Dološ sámi siiddas fertejedje olbmot bargat ovttas vai birgejedje.

servodat18.9.indd 11

14.11.2014 8.42

Bearaš, ruoktut ja sohka leat min lagamus ja unnimus servodat. Bearašlahtu id miid dovdat buoremusat, ja sii leat min lagamuččat.

Lagášservodat leat dat báiki dahje guovlu gos don ja du bearáš ássá ja doaibmá beaivválaččat. Lagášservodaga mielahhttut leat buohkat geat ássét seamma báikekottis dahje gieilddas go don.

Stuorraservodat lea Norga ja Sápm i. Buohkat geat ássét Norggas ja Sámis, leat stuorraservodaga mielahhttut go sii ássét ovttas seamá guovllus ja riikkas. Máilmmiservodat lea stuorámus servodat. Buot máilmmi álbmogat leat máilmmiservodaga mielahhttut, go mii buohkat ássat seamá eanaspáppas. Sii gulahallet ja bargget ovttas čoavdit áššiid mat gusket olles máilbmái. Dakár áššit sáhttet leat luondddugáhtten ja olmmošvuoi g a tvuodat.

Lagášservodat

Bearaš

Neahttaservodat doibmet interneah-tas. Dat leat šaddan dádde mielde go IT (diehtojuohkin-teknologijja) ja inter-neahttafierpmádagat leat buoriduvvon, ovdánan ja leavvan. Gávdnojit manŋga iešguđetlágan neahttaservodaga. Face-book, Twitter ja bloggen leat muhtin neahttaservodagat. Neahttaservodagat

bokte olbmot miehtá máilmmi sáhttet gulahallat, digášallat ja ságaštit.

Oahpaheaddji

Servodaga rollat

Mii diehtit ahte teáhterneavttáris leat máŋga rolla. Muhtimin son lea gánda, eará háve son lea politiija ja fas eará háve son lea eadni. Seammá láhkai lea dus maid. Dus leat máŋga rolla servodagas. Dál don várrá leat oahppi, muhto ruovttus don leat máinná dahje gánda dahje nieida. Eará háve leat skihpár, mánaidmánná dahje neahpi.

Muhtin rollaid eat sáhte ieža válljet. Daidda leat mii riegádan. Dat leat sohkabeallerolla ja čearddalaš rolla. Don riegádat gándan dahje nieidan ja sápmelažžan, suopmelažžan dahje arábialažžan.

Eará rollaid mii guođđit ja muhtin rollaid oažžut dadistaga go stuorrut. Dál don leat ain mána, muhto muhtin jagiid geahččen leat nuorra.

Muhtin rollaid váljjet ieža. Rávvisolbmuid rolla lea dávjá dan mieldde makkár virgi dahje bargu sis lea. Snihkkár, badjeolmmoš, duođár ja buvdabargi leat dákkár rollat. Go eai leat barggus dahje doaimmas, de leat sis eará rollat. Eadni sáhttá leat barggus direktevran, muhto friddjaáiggis son lea eadni, eamit dahje elosteadđi, skihpár dahje govvejeaddji. Servodatrollat leat olmmoš doaimmat servodagas.

Govvejeaddji.

Nieiddat ja gánddat

Servodagas leat guokte sohkabeali, nissonbealli ja almmáibealli. Servodagas ollugat vurdet ahte mii doaibmat dan mielde mii lea leatš já lea ain dábálaš sohkabeallái. Muhtin áššiid servodagas doaimmahit dábálaččat nissonat ja muhtin áššiid servodagas doaimmahit dábálaččat albmát dahje dievddut. Dán mii gohčodit namain: sohkabealle-rollat.

Muhtimat vákllejit dahkat eará go dan maid servodat vuordá sohkabeallerollas. Lea buorre servodahkkii ahte mii geahččalit doaimmahit áššiid mat eai leat dábálaččat sohkabeallái. Dalle leat mii mielde rievdadaemen servoda-ga danne go muhtin doaimmaid ja bargguid sáhtte guktot sohka bealit bargat.

Nisu bargá mekanihkkárin.

Buot olbmot gullet muhtin bearrašii ja sohkii. Dat lea unnimus, muhto ožta daid dehálamosiin servodagain. Muhtin bearrašiin leat ollu bearaslahttut, ja earáin soitet dušše guovttis. Bearaslahttut leat vuosttas olbmot geaiguin mii oahpásmuvvat ja geaiguin mii galgat eallit ovttas. Mii leat áibbas unnitt ja dárbbášit veahki juohke dingii go leat aiddo riegádán bearrašii. Mii dárbbášit luondduealáhusain, ja dalle dávjá šaddet bearášrollat dan mielde maid bargget ealáhusas. Dade mielde go mii stuorrut, de bearáš ja sohka vuordá ahte mii veahkehit ja váldit ovdasvás-tádusa ruovttudoalus ja ealáhusas.

Bearaš Sámis dolin. Eadni, áhčči ja mánná.

Ollu bearrašat bargget luondduelašhusain. Doppe fertejit buohkat oassálastit ja doaibmat iežas rollas.

Makkár lea riehtas dakkárin šaddá gierran

Mánáid rolla

Du rolla bearrašis lea mánná, nieida dahje gánda/bárdni, áhkut/áđjot, muođtal, siessal, neahpi dahje oarpmealli/vilbealli, oabbá dahje vielja. Mánáid rolla lea dohkket ahte rávisolbmot mearridit ja bajásgesset du. Dadde mielde go stuorut, galggat don leat mieldde mearrideamen áššiid mat gusket dutnje. Servodat vuordá ahte don leat dál nu stuoris dahje boaris ahte don máhtát dábaláš olmmošvieruid ja ahte don máhtát láhttet dohkálaččat servodagas.

Mánáid rolla lea dohkket ahte rávisolbmot stivrejit ja nevvot.

Eadni, gánda/bárdni ja áhčči.

Ii guhtege riegat áksu giédas

Váhnenrolla

Váhnemiin lea váhnenrolla. Sudnos lea stuorra ovddasvástádus ja dehálaš rolla servodagas. Soai mearrideaba du badjel dassá go deavddát 18 jagi. Dat ii mearkkaš ahte soai sáhttiba dahkat dan maid háliideaba. Soai galgaba ovttasrádđiid mánáid bajásgeassit. Dat mearkkaša ahte soai sáhttiba mearridit maid mánná galgá bargat ja maid ii oaččo bargat. Ovdamearkka dihte sáhttiba mearridit goas mánná galgá boahtit ruohtot dahje man ollu ruđa son oažžu lobi geavahit. Soai galgaba maid geahččat bearrái ahte mánáat ožžot oahpu návccaid mielde. Mánná ii oaččo illástuvvot, fuonášuvvot dahje vuortnuhuvvot. Mánná galgá oažžut ovddasmorrašá ja divššu. Váhnemat galget mearridit du ovddas. Dadde mielde go sturrot, galget mánát leat mielde mearrideamen áššiid mat gusket sidjii-de. Servodat vuordá ahte váhnemat dovdet iežaset rolla ja váldet ovddas-vástádusa bajásgeassim­is.

Eará rávisolbmo rollat

Mánát dárbbašit deaivvavadit iešguđetlágan olbmuiguin dadistaga go stur-rot. Áhkku ja áddjá leaba du váhne-miid váhnemat, ja sudnos lea áhkku- ja áddjárolla du ektui. Soai leaba lunddo-laš ja lagaš oassi bearrášis. Sudnos lea dábálaččat buoret dilli ja astu mánaid-mánáiguin bargat oktasaš doaimmaid ja sin geahččat bearrái. Áhkku ja áddjá sáhttiba oahpahit mánaidmánáide ollu das mo servodat lei ovdal, dalle go du váhnemat ledje mánát. Siesát, muoštát ja goaskkit, eanu, eahki ja čehce-rollat leat maidái dehálas servodat-rollat. Ristváhnemiidda leat erenoamáš vuordámušat sámi servodagas. Son á-rat jo mána eallimis čádno ja hukse-goahtá oktavuoda mánaid. Dán láhkai son lea guovddáš olmmoš mána eal-limis, ja son doaibmá maidái mána bajásgeassimís.

Áddjá ja mánaidmánná.

Ristváhnemat.

Ii boares beanna ciella duššii